ИНТЕРВЈУ: Методија Саздовски и Мартин Мартиноски членови на Работната група за позеленување на изборите

“Гласај за природата” - нов импулс во изборните процеси

Локалните избори во земјава беа одбележани и со кампањата „“Гласај за природата” на Работната група за позеленување на изборите. По завршувањето на првиот изборен круг, како го оценувате обидот да ги анимирате кандидатите во трката за локалната власт, но и граѓаните за одговорноста што ја носат и двете страни кон животната средина?
 
Методија Саздовски: Никогаш порано не е ставен толку го­лем акцент на проблемите од животната средина од страна на кан­дидатите. Моја лична оценка е дека политичарите ја запо­чнаа предизборната кампања недоволно спремни и со мала посветеност на проблемите во животна­та средина во своите програми. Садење цвеќе, дрва и трева е само шминкање на градот, тоа не е еко­логија. Проблемите се решаваат етапно и од корен, со програма и планирани активности. Сите кандидати за градоначалници ги промовираа своите идеи и планови, меѓутоа никој од нив не излезе со конкретен одговор како ќе ја спроведе својата идеја. По првите наши активности, веројатно кандидатите за градот Скопје разбраа дека го подзаборавиле делот од екологијата во своите про­грами, па уште наредниот ден се огласија во весник на цела страница со нивните идеи за реша­ва­ње на конкретните два проблема кои ги ини­ци­равме ние, а тоа се проблемите со јавниот транспорт и управувањето со отпадот. Кандидатите ор­га­­низираа состаноци со граѓанските организации кои работат на полето на животната средина, а во своите изјави на  телевизиите почнаа да им дава­ат поголемо значење на проблемите од животната средина во својот град. Морам да кажам дека бе­ше забележано дека и медиумите наеднаш се вклу­чија во презентирањето на дивите депонии и ѓубриштата во градот. Јавноста најдобро се запозна со кампањата преку поделените 7.500 бесплатни картички за 8 Март и 2.000 семиња за цвеќе на кои стоеше нашето лого и слоганот. Наме­ната на картичката беше да ги прашаме кандидатите за градоначалници колку навистина се зелени, а таа требаше да се испрати кај некои од кандидатите за градоначалници со прашања за проблемите во животната средина.

Мартин Мартиноски: Оваа кампања претставува еден нов им­пулс во улогата што граѓанскиот сектор досега ја имаше во из­бор­ните процеси кај нас.  Првпат една група гра­ѓан­ски орга­ни­за­ции, во случајов зелени, јавно застана зад една зна­чај­на тема со цел да се отпочне процес на подигање на значењето  на тие прашања во идните процеси на локална де­мо­­кратија. Очекувам дека во иднина и други граѓански групации, кои застапуваат различни прашања, ќе ги искористат изборите како до­бар момент за поактивно  зас­тапу­ва­­ње на своите интереси. Што се одне­сува до нас, ова е само поче­ток на еден долг процес на активно влијание на  зеле­ните организации во поли­тич­ки­те процеси на локално ниво.  

Во Скопје граѓаните го коментираа инцидентот  создаден при обидот  да влезете на конвенцијата на Ристо Пенов во МНТ,  претпоставувам дека има реакции за одредени активности и во другите делови во Македонија.  Во колкава мера формите на дејствување беа увезени како веќе проверени искуства, а во што членовите на РГПЛИ  беа “свои на свој терен”? 

Методија Саздовски: Сакавме да направиме некои материјали и активности кои ќе бидат несекојдневни и ќе остават впечаток кај публиката. Секоја организација најразлично ја манифестираше желбата за подобра животна средина. Инцидентот во МНТ го ре­ши­­вме и го прекрстивме во недоразбирање со обезбедувањето. Организацијата Еко-свест која работи на локалната кампања во Скопје ги изготви идеите, на необичен начин да се прикаже незадоволството од состојбите во животната средина. Тие сакаа да присуствуваат на трибината во МНТ на Ристо Пенов облечени во најлонски кеси и со пароли на кои пишуваше “Дали најлонските ќеси се подобра замена за птици” и “Што со опасниот отпад”, ме­ѓу­тоа беа избркани од обезбедувањето. Во Холидеј ин на трибината кај Трифун Костовски присуствувавме во хемиски комбинезони и гас-маски прикажувајќи ја актуелната состојба со воздухот во градот. Вакви активности Гринпис и други организации спро­ве­ду­ва насекаде во светот и тоа е секојдневие, меѓутоа и одлична сто­ри­ја за новинарите.

Мартин Мартиноски:  Идејата бе­ше да се внесе еден поинаков демо­крат­ски пристап во застапувањето на од­ре­дено прашање и тоа активисти­те на Еко-свест и РГПЛИ го направија од­лично. Тоа е секојдневие во развие­ните демократски држави, а кај нас до­прва треба да се развива и применува. Значи, се работи за пристапи кои се веќе познати, се користеа искуства од слични кампањи и тоа е сосема во ред затоа што не можеме постојано да из­мис­луваме топла вода. Сепак, сето тоа беше прилагодено на условите кои се кај нас и веројатно на крајот се доби резултат којшто има своја уни­катност.   

Што покажа пиењето еко-кафе со кандидатите за градоначалници? Се менува ли односот на  македонските политичари кон претставниците на еколошките друштва, на зелените?    

Методија Саздовски:  Голем ефект се почувствува и од локал­ни­те кампањи. Кандидатите за градоначалници од Струмица и од Битола присуствуваа на настанот Еко-кафе организиран од локалните организации на кое ги претставија своите ставови кон екологијата. На сите кандидати им беа поставени прашања за пет клучни проблеми во градот, а тие пред локалните телевизии и посе­тителите ги кажаа своите идни решенија за истите. На кандидатите им беа понудени декларации со кои се обврзуваат дека доколку бидат избрани за градоначалници, активно ќе се вклучат во решавањето на проблемите во животната средина. Дефи­ни­тив­но вербалната комуникација и препукувањето меѓу кандидатите за градоначалници не беше толку својствена во помалите градови. Тие присуствуваа на „Зелениот чај” во Пехчево и на „Зелената забава” во Берово и во Струга. Доколку некој од кандидатите мисли дека со тоа само си направил маркетинг, а нема намера да ги почи­ту­ва обврските кон животната средина, мислам дека многу се лаже, со оглед на тоа што пред своето гласачко тело јавно се обврза за решавање на истите. Од присуството на еко-кафето и од професионалноста на граѓа­н­ските организации кои се јавија како организатори, сметам дека кандидатите видоа во нас професионалци и можни соработници на одредени проекти. Имаме примери од други градови каде што кандидатите за градо­на­чал­ни­ци контактираа со локалните граѓански организации, прашу­вај­ќи ги што е кампањата „Гласај за природата” и што треба да напи­шат во своите програми. Про­ектот започна со 7 организации, а на крајот 22 организации побараа да добијат материјали и да се вклучат во кампањата „Гласај за природата”.За да им помогнеме на идните гра­до­началници и на населението РГПЛИ испечати брошура под наслов „Надлежности на ЕЛС во делот на живо­тната средина”. Во оваа брошура се напишани сите надле­ж­нос­ти кои произлегуваат од новите закони во областа на животната средина.

Мартин Мартиноски: Мислам дека средбите покажаа еден отворен пристап од страна на политичарите кои полека почну­ва­ат да ја разбираат улогата на граѓанскиот сектор, во конкретниов случај еколошките организации. Не можеме да очекуваме од политичарите да имаат познавања или интерес за сите прашања во општеството. За подобро да се разбере нивниот пристап треба да се погледне со нивни очи. Нивните главни пораки се одне­су­ва­ат на прашањата за кои постои најголем интерес во јавноста, а тоа кај нас се економските прашања или подобро кажано егзи­стен­­цијалните прашања. Во тој контекст проблемите на живот­на­та средина им изгледаат далечни. На средбите се обидовме да ја про­мениме таа слика со тоа што ја објаснивме поврзаноста на пра­ша­њата од економската сфера со прашањата на животната сре­дина и општествената добробит во целина, односно прин­ци­пи­те на одржливиот развој. 

Им верувате ли на предизборните ветувања? На кој начин ќе се одржувате будни во периодот кој следува, за да ги проверувате дадените ветувања?

Методија Саздовски:  Во Македонија сме познати по многу неоства­рени ветувања и неодржливи проекти на државните ин­сти­туции. Кампањите на кандидатите се состојат само од ветува­ња. Никој од нив не даде план, стратегија и начин како ќе го оствари своето ветување. Планот на Работната група е да се преструкруира во лоби-сервис. Идејата е да се следи работата на новоизбраните градоначалници во полето на животната средина, да се лобира кај институциите и медиумите на национално ниво за одредени проекти од локален или национален интерес.

Мартин Мартиноски: Ова е клучното прашање и мислам дека не се работи за верување или неверување во предизборните ветувања. Се знае што се прави пред избори и по риболов. Од самиот почеток бевме свесни дека со спроведувањето на оваа кам­пања ние само го почнуваме процесот на влијание врз новите носители на локалната власт. Нивните надлежности за заштита и унапредување на животната средина се зголемуваат со процесот на децентрализација, меѓутоа не можеме да очекуваме дека про­бле­мите ќе се решат преку ноќ. Она што е потребно е силна пос­ве­теност од сите вклучени актери и тука еколошките организации треба да ја одиграат клучната улога на постојани поттикнувачи на процесите за решавање на еколошките проблеми. Новите ло­кал­ни власти ќе бидат обврзани за вклучување на јавноста во носењето на клучните одлуки кои се однесуваат на прашања од жи­вот­ната средина. Тука еколошките организации треба посто­ја­но да го поттикнуваат граѓанскиот активизам, односно да се моти­ви­раат граѓаните активно да се вклучат во решавањето на пробле­ми­те во нивните заедници. Исто така, со оглед на тоа што не постои доволно развиена експертиза во локалната админи­стр­а­ци­ја за примена на новата легислатива, еколошките организации со своите ресурси, знаење и капацитети ќе можат да дадат и конкретна помош во нејзината примена.