|
ONLINE VERSION |
|
|
PRINT VERSION |
|
Балканските земји во глобалната анкета за состојбата на граѓанското општество
Граѓанското општество на Балканот со мало учество на граѓаните и умерено влијание
албански
На 23-ти мај на седмото собрание на Светската алијанса за граѓанско учество – ЦИВИКУС во Глазгов, Шкотска, беше промовиран првиот том од „Глобалната анкета за состојбата на граѓанското општество”. Ова издание има за цел да ја подигне свеста на глобално ниво за улогата, јаките страни и слабостите на граѓанското општество низ светот. Во ова издание се вклучени резимеа од извештаите од Индексот за граѓанско општество за 44 земји. Индексот за граѓанско општесво е истражувачки проект кој во земјите кои учествуваа беше спроведен по единствена методологија од страна на национални партнери на ЦИВИКУС. Ова истражување ја проценува состојбата на граѓанското општество од аспект на неговата структура, околината во која дејствува, вредностите кои ги практикува и промовира и влијанието кое го остварува на општествено ниво.
Во оваа публикација на 10 страници е вклучено и резиме на извештајот за Македонија подготвен од Македонскиот центар за меѓународна соработка. Вклучувањето на извештајот за Македонија во ова издание овозможува споредба на состојбите и нивото на развој на граѓанското општество во Македонија со истите во земји од целиот свет - развиени, во развој и неразвиени, земји со демократии во развој и земји со долга традиција и историја на демократско и граѓанско општество. Сепак, за почетокот најсоодветно е споредбите да ги направиме со најнепосредното опкружување. Покрај Македонија, од балканските земји во истражувањето се вклучени: Бугарија, Грција, Романија, Словенија, Србија, Хрватска и Црна Гора. Споредбата на наодите за овие земји покажува многу сличности, но и некои карактеристични посебности.
Историја на граѓанското општество на Балканот
Од историска перспектива, граѓанското општество во балканските земји забележува многу сличен развој, посебно во оние кои произлегоа од СФРЈугославија. Модерното граѓанско општество на Балканот започнува главно да се развива кон крајот на деветнаесеттиот век со појавата на првите добротворни организации, литературни и културни кружоци. Во Словенија и во Хрватска значајна улога одиграла Католичката црква што поттикнало хуманитарни активности и порано. По Втората светска војна, со создавањето на социјалистичките земји, нивните власти го доживуваат граѓанското општетсво како закана, ги ограничуваат волонтерските активности и ги ставаат граѓанските организации под контрола на комунистичките партии. Во тој период основни форми на здружување во овие земји се спортските и кутурните асоцијации. Во Грција, пак, овој период се карактеризира со граѓанската војна (1946-1949), а подоцна и воената диктатура (1967-1974), за време на која граѓанските организации се одблизу следени од државата, а нивните активности се ограничени, вклучувајќи и апсења и убиства на активисти, интелектуалци и студенти.
По падот на социјалистичките влади и по распадот на Југославија, во Романија, во Бугарија и во новоформираните земји кон крајот на 1980-тите и почетокот на 1990-тите започнува поинтензивен развој на граѓанските организации. Предводници се еколошките движења, кои, на пример, во Бугарија одиграа битна улога и во падот на социјалистичкиот режим. Подоцна се јавуваат и други форми на граѓански организации. Многу од нив на просторите на поранешна Југославија беа одговор на војните, бегалските кризи и социјалните немири.
Периодот на транзицијата во повеќето посткоминистички земји на Балканот е проследен со интензивни политички збиднувања и промени на влади кои неизбежно имаат одраз и врз граѓанските организации, а особено врз нивните односи со владата. Некаде тоа подразбира и драматични предизвици за демократијата и граѓанското општетво (пр. Србија по атентатот на премиерот Ѓинѓиќ).
Грција со пристапувањето во ЕУ во 1981 г., благодарение на политичките рамки наметнати од ЕУ, создава можности за зајакнување на граѓанското општетсво и неговото влијание, посебно во областите на антикорупцијата, животната средина и социјалната одговорност. Сепак, и покрај поинтензивниот развој во последните тринаесет години, грчкото граѓанско општество е помалку развиено отколку во другите западноевропски земји. И Словенија, и Бугарија и Романија со влезот во ЕУ создаваат подобрена рамка за граѓанското општество, која сe уште не е целосно искористена.
Дијаграм на граѓанското општество
Сумарните наоди за четирите испитувани димензии (карактеристики) на граѓанското општество: структура, околина, вредности и влијание за секоја земја се квантифицирани и може да се визуелизираат на дијаграм.
Структура на граѓанското општество на Балканот
Извештаите за земјите на Балканот во однос на структурата на граѓанското општетсво покажуваат дека заедничка карактеристика за сите е ниското ниво на учество на граѓаните во активностите на граѓанските организации и малку организации можат да се пофалат со широко членство (исклучок се синдикатите, некои хуманитарни, еколошки и женски здруженија). Мало малцинство од граѓаните, кое се движи од 8% во Грција до 35% во Хрватска, членуваат во граѓански организации, а исклучок е Словенија со 66% и Србија со 47%. Дел од организациите се креирани и водени од приоритетите на донаторите, наместо да се потпираат на мобилизација на граѓаните, поради што и не успеале да добијат поширока јавна поддршка. Последица од тоа е што активностите на граѓанските организации завршуваат со информирање и обезбедување поддршка на граѓаните, без навистина да ги зајакнат и да ги поттикнат да бидат активни.
Друга значајна заедничка карактеристика е небалансираната географска дистрибуција и недоволната застапеност на маргинализираните групи. Мнозинството од организациите се базирани во развиените урбани региони, а некои маргинализирани групи, како што се етничките и религиозните малцинства и сиромашните остануваат недоволно застапени, посебно во раководството на организациите. Финансиските ресурси организациите во сите земји главно ги обезбедуваат од донатори, додека поддршката од државата и од бизнис-секторот е минимална. Исклучок е Грција каде една третина од средствата се обезбедуваат од државата.
Околина во која работат граѓанските организации на Балканот
Ниското ниво на доверба е карактеристично за опкружувањето на граѓанските организации на Балканот. Социјалниот капитал е исто така многу мал и само малцинство од граѓаните сметаат дека на другите луѓе може да им се верува. Ова е посебно карактеристично за посткомунистичките земји, каде социјалистичкиот режим придонесе примарно довербата да биде насочена кон семејството и блиските пријатели. Социо-економскиот контекст е поволен за повеќето земји, со исклучок на Македонија, каде сe уште се чувствуваат негативните последици од вооружениот конфликт во 2001 г. и каде споредбено со другите земји сe уште постои релативно високо ниво на сиромаштија. Граѓанското општество е под влијание на отсуство или ограниченост на процесот на децентрализација од централната кон локалните власти, како во Бугарија, во Хрватска, во Романија и во Македонија.
Вредности на граѓанското општество на Балканот
Клучни вредности кои ги промовираат и практикуваат граѓанските организации на Балканот се ненасилството, толеранцијата и грижата за животната средина. Транспарентноста е најмалку практикувана и промовирана вредност. Тоа во голема мера се должи на широкораспространетото јавно мислење во овие земји дека корупцијата е присутна во сите сектори, вклучувајќи го и граѓанското општество. Недостатокот на транспарентност ја доведува во прашање улогата на граѓанските организации како актери од кои се очекува да бидат предводници во борбата против овој феномен и промотори на граѓански вредности и одговорноста.
Влијание кое го остваруваат граѓанските организации на Балканот
Влијанието на граѓанските организации врз процесите на донесување и спроведување политики во повеќето балкански земји е фокусирано на низа социјални прашања, како давањето социјални услуги, заштита на децата (пр. Романија), заштита на жените (пр. Македонија). Но, кога е во прашање набљудувањето на работата на владата и барањето одговорност за други пошироки прашања, произлегува дека граѓанските организации во сите земји имаат прилично низок капацитет. Таков пример е националниот буџетски процес, каде многу малку организации ги изнесуваат своите ставови. Истовремено на повеќето организации им недостасуваат ресурси за оваа цел, пред сe истражувачки капацитети за набљудување на буџетскиот процес и капацитетите за застапување.
Оценката за повеќето земји покажува и ограничено општествено влијание, кое организациите го остваруваат со зајакнување на граѓаните и задоволување на нивните социјални потреби, пред сe на маргинализираните групи.
Сунчица Саздовска
Раководител на Одделелнието за граѓанско општество и демократија во МЦМС
|
|
|
|
 Крај на почетокотТоа што треба да го изнесам во овој простор, не е вообичаениот став , туку коментар за последниот број на „Граѓански свет” во оваа форма.
|  |
Кампањата “Учиме за ЕУ”
Прашањето за уставното име на Македонија го засени интересот за УнијатаШто е Европска Унија? Кои се земјите членки на ЕУ? Која е целта на проширувањето на ЕУ? Кои се симболите и химната на ЕУ? Зошто е создадена Европската Унија? Ова се некои од прашањата кои им се поставуваат на основците и средношколците од 102 училишта во земјава, како дел од кампањата “Учиме за ЕУ”, којашто ја реализираат Секретаријатот за европски прашања во Владата и Министерството за образование и наука. | |
Реализирана најголемата еколошка акција кај нас
Македонија засади над два милиони саднициНад 2 милиони садници засадени во еден ден е апсолутниот рекорд кој го постигнаа граѓаните на Македонија на 12 март, Денот на дрвото. Во граѓанската акција “Ден на дрвото - засади ја својата иднина” учествува околу 200.000 граѓани, вклучувајќи ги и децата од градинките, учениците, студентите и дипломатите. Граѓанската акција за пошумување на Македонија од самиот почеток ја иницира еден од нашите најпознати уметници, оперскиот пејач Борис Трајанов, а вклучени беа и близу 170 познати имиња од јавниот живот, меѓу кои и Калиопи, Каролина Гочева, Индира Кастратовиќ, Бубо Каров и други. | |
Катерина Хаџи-Мицева
Кодекси на добро однесувањеКодексот на добро однесување се дефинира[1] како доброволен договор помеѓу неколку организации со заеднички интерес, за одредени принципи или стандарди на однесување, коишто даваат насоки, или пак се обврзувачки за организациите, развиен преку заедничко учество и соработка во донесувањето. Бидејќи кодексот е механизам кој се донесува доброволно и е вид на саморегулирање, начинот на неговото спроведување мора однапред да биде одреден и механизмите треба да бидат вградени во кодексот | |
Граѓанска организација Англунипе - Тетово
Факултативната настава на ромски јазик - препознатлива активностГраѓанската организација „Англунипе” од Тетово дејствува во областа на развојот на образованието на ромската популација и на човековите и материјалните ресурси на Ромите во земјава. Се залага за вклучување на Ромите во институциите на системот, за надминување на проблемите на заедницата на локално и на национално ниво. Освен програми за образование, спроведува и програми за развој на економските ресурси и за унапредување на правата на децата Роми и на жената Ромка | |
Донација
Нов парк од Космофон за штитениците на заводот во Демир КапијаСпецијалниот завод за лицата со посебни потреби во Демир Капија доби нов спортско-рекреативен парк, донација од компанијата Космофон. Паркот е изграден во дворот на заводот на површина од 280 метри квадратни. Неговите штитеници ќе можат да се рекреираат на игралишта за ракомет и мал фудбал, во посебниот дел со нишалки, патеки од павер-елементи и фонтана, а целата околина е засадена со зеленило | |
Проект на Биосфера од Битола
Уреден дворот на Домот за доенчиња и мали децаВо изминатите седум месеци Центарот за едукација и заштита на животната средина и природата Биосфера од Битола работи на проектот “Со љубов за нашите деца”, чија цел е прибирање средства од локални извори за просторно уредување на дворот на Домот за доенчиња и мали деца во Битола | |
|
|
